Familiesite van de familie Horvers

Familiekrant van Horvers uit Loon op Zand

Herkomst van de naam Horvers

4 Maart 2018 | Posted in Nieuws

Kaart van aantal mensen met achternaam Horvers in 2007Frank heeft Erik Gelevert van heemkundekring Loon op ‘t Sandt en historicus Lauran Toorians gevraagd of zij informatie konden vinden over de herkomst van de familienaam Horvers. Hij kreeg een uitgebreid document met informatie, al geven ze geen definitief uitsluitsel over de herkomst. 

Ze begonnen hun zoektocht op de online Familienamenbank. Daar kun je zien hoe vaak een naam in 2007 in Nederland voorkwam. Wel redelijk gedateerde informatie dus, maar toch leuk om zelf te zoeken, ook als je niet Horvers heet. Klik op de onderstreepte tekst om bij de Familienamenbank te komen.

Klik op ''Meer lezen'' om de bevindingen van Toorians te lezen.

Horvers, Horevoirts

In de ‘Familienamenbank’ (http://www.cbgfamilienamen.nl/nfb/) is te zien dat Horvers nog steeds een typisch Tilburgse naam is, met een flinke verspreiding in Noord-Brabant (en inmiddels ook daarbuiten). Qua analyse is daar niet meer te vinden dan dat de naam is afgeleid van een toponiem. Het lijkt dan duidelijk dat de naam het element ‘voord(e)’ bevat, een woord voor een doorwaadbare plaats in een rivier of beek. 

In Tilburg blijkt inderdaad een Horevoert (HorenvoertHorevoirt) te hebben bestaan. Dat was een voorde op de plek waar de voorloper van de huidige Hoefstraat de waterloop de Soeij(e) (SooZoe(ije)) kruiste. Dat moet zijn geweest ter hoogte van de Korte Hoefstraat, net ten zuiden van het Julianapark (zie Trommelen & Trommelen, Tilburgse toponiemen in de 16e eeuw (Tilburg 1994) nrs 378-379 en 372); dit boek is als pdf op internet te vinden).

Twee verklaringen 

Voor het eerste deel van de naam zijn twee verklaringen mogelijk. De ene is het Middelnederlandse woord hore ‘slijk, drek, vuil’. Dan dus ‘modderige voorde’. Trommelen & Trommelen geven aan deze verklaring de voorkeur, maar het is de vraag of dit woord hore voorkwam in Brabantse dialecten. Volgens het Middelnederlandsch Woordenboek komt het ‘slechts in de oostelijke tongvallen voor’.

De andere optie is een afleiding van Middelnederlands horde ‘vlechtwerk’ (vaak  van (wilgen)tenen of takken’). Dit woord kennen wij nog als ‘hor’ en in ‘hordelopen’. Het was niet ongebruikelijk om de bodem van een doorwaadbare plaats te verstevigen door er zo’n vlechtwerk in te leggen, of met stenen (‘Steenvoorde’ komt als naam voor). Probleem is hier dat dit woord tot ongeveer 1600 voorkomt als horde en dat het dus pas later zijn -d- verloor en horrehor werd. Bovendien had het woord steeds een korte klinker, terwijl de spellingen van het toponiem Horevoert allemaal op een lange klinker lijken te wijzen (zekerheid hebben we hier niet). Pas in de zeventiende eeuw zien we in de familienaam de verkorting naar Horvers, met nog spellingen als Horrevers

Subjectief

Het is op grond van dit alles lastig te beslissen wat ‘hor-’ in Horvers betekent. Praktisch gezien is het verschil niet erg groot, want juist in een modderige voorde zal al snel een horde zijn gelegd om passanten een beetje schoon aan de overkant te laten komen. Maar hore en horde zijn wel twee verschillende woorden met elk hun eigen betekenis. In het ene geval moeten we dus aannemen dat het woord (hore) toch niet alleen Oostnederlands was, in het andere (horde) dat in het toponiem de vorm al erg vroeg hore werd, zonder d. De vroegste vermelding van Horevoert die Trommelen & Trommelen vonden dateert van 1418 (Oisterwijkse protocollen). Persoonlijk heb ik voorkeur voor de betekenis ‘met een horde verstevigde voorde’, maar dat is dus subjectief. 

Behalve de voorde zelf werd in Tilburg met de naam Horevoert ook het gebied ten noorden daarvan aangeduid. Dat besloeg de veel latere Tilburgse wijk Groeseind en een groot deel (van het oosten) van het huidige Tilburg Noord. De eerste Tilburgse Horversen zullen hier vandaan zijn gekomen. 

Op het internet vond ik nog dat er ook in Bakel een Horevoert is geweest en zoals de familienamenbank laat zien, lijkt die ook daar tot een familienaam te hebben geleid. 

Lauran Toorians

23 februari 2018

Geen reacties